فيروز ميرزا فرمانفرما
22
سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
البته دادن رشوه براى گرفتن حكم ايالات از امور عادى اين دوران تلقى مىشد . بهعلاوه هركدام از اين ايالات داراى ويژگىهاى جغرافيايى خاصى بودند . براى مثال قرار گرفتن ايالاتى مانند فارس و كرمان در سر راه كاروانهاى تجارى - زيارتى ايران ، يكى از خصايص مهم اين بخش بود و يا قرار گرفتن مقر وليعهد امتيازى براى آذربايجان محسوب مىشد . با مرورى بر اوضاع و احوال اين دوره از زندگانى فيروز ميرزا مشخص مىگردد كه وى تا چه حد مىتوانسته تحت تأثير يا فشار اين زدوبندو يا رقابتهاى دربارى قرار گيرد . امّا بهنظر مىرسد علىرغم مسائلى كه در جامعهء پيراموناش درگذر است ؛ بيشتر شور و جوانى در او غلبه دارد ، تا درايت سياسى يك حكمران . شايد اين خصيصه كسانى است كه هنوز به حفظ صفات سلحشورى و شجاعت چه در اردوكشىها و چه غير آن اهتمام دارند ، و اين خود از ويژگىها و مشخصات نظام ملوك الطوايفى و يا سلطهء ايلات و عشاير در ايران است . احتمالا به همين دليل است كه وى همانند آنچه كه روال اين دوران است تمامى ايالات واگذار شده را ، پس از موفقيّت قدرتمندانهاش در سركوب ياغيان و گردنكشان ايالات به دست آورده است . از ديگر ويژگىهاى يك حكمران در اين دوران ، اقتدار بدون قيد و شرط وى در جنگ و درگيرى ، و همچنين توانايى سركوب ياغيان و گردنكشان است . از جمله مىتوان از حكمرانان شهيرى مانند معتمد الدوله و خسرو خان « 1 » نام برد كه در همين دوره زبانزد عام و خاص بودند و توانستند به مقامات و مناصب مهمى دست يازند . « 2 »
--> ( 1 ) . وى از گرجيانى بود كه توسط آقا محمد خان قاجار از تفليس به ايران آورده شده بود ، از رجال مهم دوره فتحعلى شاه و همچنين از يارىكنندگان محمد شاه است . خسرو خان به مناصب مهمى از جمله حاكم گيلان ، اصفهان ، والى كردستان دست يافت . ر . ك : بامداد ، شرح حال رجال ايران ، جلد 1 ، ص 480 . ( 2 ) . « . . . معتمد الدوله و خسرو خان والى هنوز هم نزد ايرانيان سخت مشهورند ؛ از اين دو نفر